برهان سوم وجودات خاصهء خارجيه از جواهر ، لوازم و اعراض غيرمنفكه‌اى دارند كه جمهور فلاسفه آن اعراض را از مشخصات مىدانند و نزد ما تبعا لصدر المتألهين كه تشخص هر ماهيتى را به نحوهء وجود فائض از علت مىدانيم و آن مشخصات با قطع‌نظر از وجود خاص تشخصى ندارند ، امارات و علائم و لوازم تشخصند .

--> للحركة التوسطية يجب أن يكون له وجود متحصل بالفعل و يجب أن يكون متحققا قبل المرسوم بالذات و الهيولى لما كانت محض القوة بحسب الذات ، ليست كذلك فلا يكون لها كون متحصل بين المبدأ و المنتهى و لا فى الحركة من موضوع شخصي ثابت و أمّا الكون و الفساد فلا يلزم إلّا وجود قابل للمحل » . از آنچه كه ذكر كرديم جواب مناقشات مرحوم سيد الحكماء آقا ميرزا ابو الحسن جلوه - قدس اللّه سره - هم معلوم شد ، رساله‌اى را كه مرحوم سيد در حركت جوهريه نوشته ، حاكى است كه هيچ توجه به بيانات صدر المتألهين نكرده است و از صدر و ذيل كلماتش معلوم مىشود كه نحوهء وجود تجددى را كه تصرم و حركت در صميم ذات و حاق جوهر آن ماخوذ باشد ، تصور ننموده است . و به اين نكته كه وجود سيال وحدتش عين كثرت و ثباتش عين تجدد و بقاى آن عين زوال و سيلان است ، برنخورده و ندانسته است كه موضوع در حركت جوهرى ضعيف‌ترين اشياست و صور متواردهء بر آن موضوع در حركت اشتدادى استكمال است . اين استكمال به نحو تدريج حاصل مىشود ، هر صورت سابقه زمينه از براى صور لاحقه مىشود و آنچه كه در تصرم زايل مىشود نقص جوهرى طبيعت است و در اين سلوك تدريجى هميشه معناى حركت كه توسط بين قوهء صرفه و فعليت محضه باشد ، ثابت است . عمدهء اشكال آخوند بر شيخ اين است كه شيخ مىگويد صورت متجدده چون زايل مىشود از زوالش زوال هيولى لازم مىآيد . در كون و فساد هم صورت زايل مىشود و هيولى هم بنابر حركت جوهريه آنى معرا از صورت نمىباشد و هميشه هم‌آغوش با صورت است و با وجود صورة ما موضوع حركت است ، همان‌طورى كه بنابر كون و فساد بقاى هيولى و انحفاظش منوط به موجود مجرد است و شيخ گفته است كه هيولى با وجود وحدت نوعى ( مطلق صورت ) و مجرد ماوراى اين جهان محفوظ است . ما در حركت جوهر هم همين حرف را مىزنيم و قبلا بيان كرديم كه محرك ( يعنى مفيد حركت ) و متحرك به حسب طور وجود در حركات جوهريه واحدند و موضوع حركت هم هميشه موجود است . از اشكالات ديگرش هم كه اوهن از بيت عنكبوت است ، در طى اين مباحث جواب خواهيم داد .